شناخت روزگار در کلام امام علی علیه السلام
6 بازدید
موضوع: اخلاق و عرفان

شناخت روزگار در کلام امام علی علیه السلام

أَیهَا النَّاسُ الدَّهْرَ یوْمٌ لَک وَ یوْمٌ عَلَیک فَإِذَا کانَ لَک فَلَا تَبْطَرْوَ إِذَا کانَ عَلَیک فَاصْبِرْ فَبِکلَیهِمَا تُمْتَحَنُ [وَ فِی نُسْخَةٍ وَ کلَاهُمَا سَیخْتَبَرُ]( ایمردم! روزگار یک روز به نفع است و یک روز به ضرر، پس صبور باش که هر دو وسیله امتحان تواند.

أَیهَا النَّاسُ إِنَّهُ مَنْ فَلَّ ذَلَ وَ مَنْ جَادَ سَادَ وَ مَنْ کثُرَ مَالُهُ رَأَسَ وَ مَنْ کثُرَ حِلْمُهُ نَبُلَ وَ مَنْ أَفْکرَ فِی ذَاتِ اللَّهِ تَزَنْدَقَ وَ مَنْ أَکثَرَ مِنْ شَی ءٍ عُرِفَ بِهِ وَ مَنْ کثُرَ مِزَاحُهُ اسْتُخِفَّ بِهِ وَ مَنْ کثُرَ ضِحْکهُ ذَهَبَتْ هَیبَتُهُ فَسَدَ حَسَبُ مَنْ لَیسَ لَهُ أَدَبٌ إِنَّ أَفْضَلَ الْفِعَالِ صِیانَةُ الْعِرْضِ بِالْمَالِ لَیسَ مَنْ جَالَسَ الْجَاهِلَ بِذِی مَعْقُولٍ مَنْ جَالَسَ الْجَاهِلَ فَلْیسْتَعِدَّ لِقِیلٍ وَ قَالٍ لَنْ ینْجُوَ مِنَ الْمَوْتِ غَنِی بِمَالِهِ وَ لَا فَقِیرٌ لِإِقْلَالِهِ أَیهَا النَّاسُ لَوْ أَنَّ الْمَوْتَ یشْتَرَی لَاشْتَرَاهُ مِنْ أَهْلِ الدُّنْیا الْکرِیمُ الْأَبْلَجُ وَ اللَّئِیمُ الْمَلْهُوجُ (ای مردم! هر که تهیدست باشد (در انظار) خوار است، و هر که بذل و بخشش کند بزرگوار، هر که مالش زیاد باشد ریاست یابد، و هر که حلمش زیاد باشد شریف گردد، هر که در ذات خدا فکر کند از دین بدر رود، هر که چیزی زیاد دارد به آن معروف شود، هر که زیاد شوخی کند در انظار سبک شود، هر که بسیار خندد مهابتش برود، آن که ادب ندارد حسبش تباه گردد، بهترین کارها حفظ آبرو با مال است، همنشین نادان خردمند نتواند بود، هر که با جاهل نشیند آماده قیل و قال باشد، نه توانگر را مال از مرگ برهاند نه درویش را فقر).

أَیهَا النَّاسُ! فِی التَّجَارِبِ عِلْمٌ مُسْتَأْنَفٌ وَ الِاعْتِبَارُ یقُودُ إِلَی الرَّشَادِ وَ کفَاک أَدَباً لِنَفْسِک مَا تَکرَهُهُ لِغَیرِک وَ عَلَیک لِأَخِیک الْمُؤْمِنِ مِثْلُ الَّذِی لَک عَلَیهِ لَقَدْ خَاطَرَ مَنِ اسْتَغْنَی بِرَأْیهِ وَ التَّدَبُّرُقَبْلَ الْعَمَلِ فَإِنَّهُ یؤْمِنُک مِنَ النَّدَمِ وَ مَنِ اسْتَقْبَلَ وُجُوهَ الْآرَاءِ عَرَفَ مَوَاقِعَ الْخَطَإِوَ مَنْ أَمْسَک عَنِ الْفُضُولِ عَدَلَتْ رَأْیهُ الْعُقُولُ وَ مَنْ حَصَّنَ شَهْوَتَهُ فَقَدْ صَانَ قَدْرَهُ وَ مَنْ أَمْسَک لِسَانَهُ أَمِنَهُ قَوْمُهُ وَ نَالَ حَاجَتَهُ وَ فِی تَقَلُّبِ الْأَحْوَالِ عِلْمُ جَوَاهِرِ الرِّجَالِ وَ الْأَیامُ تُوضِحُ لَک السَّرَائِرَ الْکامِنَةَ وَ لَیسَ فِی الْبَرْقِ الْخَاطِفِ مُسْتَمْتَعٌ لِمَنْ یخُوضُ فِی الظُّلْمَةِوَ مَنْ عُرِفَ بِالْحِکمَةِ لَحَظَتْهُ الْعُیونُ بِالْوَقَارِ وَ الْهَیبَةِ وَ أَشْرَفُ الْغِنَی تَرْک الْمُنَی وَ الصَّبْرُ جُنَّةٌ مِنَ الْفَاقَةِ وَ الْحِرْصُ عَلَامَةُ الْفَقْرِ وَ الْبُخْلُ جِلْبَابُ الْمَسْکنَةِ وَ الْمَوَدَّةُ قَرَابَةٌ مُسْتَفَادَةٌ وَ وَصُولٌ مُعْدِمٌ خَیرٌ مِنْ جَافٍ مُکثِرٍ وَ الْمَوْعِظَةُ کهْفٌ لِمَنْ وَعَاهَا وَ مَنْ أَطْلَقَ طَرْفَهُ کثُرَ أَسَفُهُ وَ قَدْ أَوْجَبَ الدَّهْرُ شُکرَهُ عَلَی مَنْ نَالَ سُؤْلَهُ وَ قَلَّ مَا ینْصِفُک اللِّسَانُ فِی نَشْرِ قَبِیحٍ أَوْ إِحْسَانٍ وَ مَنْ ضَاقَ خُلُقُهُ مَلَّهُ أَهْلُهُ وَ مَنْ نَالَ اسْتَطَالَ وَ قَلَّ مَا تَصْدُقُک الْأُمْنِیةُ وَ التَّوَاضُعُ یکسُوک الْمَهَابَةَ وَ فِی سَعَةِ الْأَخْلَاقِ کنُوزُ الْأَرْزَاقِ کمْ مِنْ عَاکفٍ عَلَی ذَنْبِهِ فِی آخِرِ أَیامِ عُمُرِهِ وَ مَنْ کسَاهُ الْحَیاءُ ثَوْبَهُ خَفِی عَلَی النَّاسِ عَیبُهُ وَ انْحُ الْقَصْدَ مِنَ الْقَوْلِ فَإِنَّ مَنْ تَحَرَّی الْقَصْدَ خَفَّتْ عَلَیهِ الْمُؤَنُ وَ فِی خِلَافِ النَّفْسِ رُشْدُک مَنْ عَرَفَ الْأَیامَ لَمْ یغْفُلْ عَنِ الِاسْتِعْدَادِ أَلَا وَ إِنَّ مَعَ کلِّ جُرْعَةٍ شَرَقاً وَ إِنَّ فِی کلِّ أُکلَةٍ غَصَصاً- لَا تُنَالُ نِعْمَةٌ إِلَّا بِزَوَالِ أُخْرَی وَ لِکلِّ ذِی رَمَقٍ قُوتٌ وَ لِکلِّ حَبَّةٍ آکلٌ وَ أَنْتَ قُوتُ الْمَوْتِ اعْلَمُوا(ای مردم! تجربه ها علم تازه آموزد، عبرت گیری (مردم را) به هدایت کشاند، آنچه از دیگران نمی پسندی برای تربیت تو کافی است (ادب را از بی ادبان بیاموز)، همان حقی که تو به برادر مؤمن داری او هم به تو دارد، مستبد به رأی در مخاطره است.

عاقبت اندیشی پیش از اقدام امن از پشیمانی است، هر که چهره آرای مختلف را نیک بنگرد، مراکز اشتباه را دریابد، هر که از بیهوده لب فرو بندد رأیش با همه عقلها برابری کند، هر که شهوت را محدود کند قدر و قیمت خود را نگه داشته، هر که زبان را نگه دارد مردم از زبانش ایمن گردند و به حاجت خود برسد، در زیر و رو شدن اوضاع و احوال حقیقت مردان آشکار شود، روزگار حقیقتهای نهفته را روشن سازد، برای آن که در ظلمات فرو رفته برق جهنده سود ندارد، هر که به حکمت شهره گردد به دیده وقار و هیبتش بنگرند، شریفترین توانگریها وانهادن آرزوست، صبر سپر بینوائی است، حرص نشان فقر (قلب) است، بخل روپوش مسکینی است، رفاقت خویشاوندی اکتسابی است، فقیر مهربان از ثروتمند نامهربان بهتر است، موعظه برای آن که بپذیرد پناهگاهی است، هر که چشم را آزاد گذارد افسوس زیاد خورد، هر که تندخوی باشد خانواده اش از او منزجرند، هر که به نوائی رسد گردنفرازی کند، آرزو کمتر به تو راست گوید (اکثر آرزوها دروغین است)، تواضع جامه مهابت بر تو پوشاند، گنجهای روزی در گشاده خوئی است، هر که جامه حیا بر تن کند عیوبش پوشیده ماند، سخن عادلانه گوی که هر کس عدالت جوید هزینه اش سبک گردد (و بار زندگی بر دوشش سنگینی نکند)، رشد (و صلاح) نفس در مخالفت با اوست، هر که روزگار (و بی اعتباری آن) را شناسد از آماده نفس بگیرد، هیچ نعمتی جز با زوال نعمت دیگر بدست نیاید، هر جانداری قوتی دارد و هردانه، خورنده ای، و تو (ای انسان) قوت مرگی. شدن برای کوچ غافل نگردد. هان! که هر جرعه تواند گلوگیر شود، و هر لقمه شاید که راه

(کلینی، 1407؛ ج 8؛ ص18-30).