نکات اخلاقی مهم و جامع
28 بازدید
موضوع: اخلاق و عرفان

نکات اخلاقی مهم و جامع

خُطْبَةٌ لِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع وَ هِی خُطْبَةُ الْوَسِیلَةِ

4- عَنْ جَابِرِ بْنِ یزِیدَ قَالَ: إِنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ (ع) خَطَبَ النَّاسَ بِالْمَدِینَةِ بَعْدَ سَبْعَةِ أَیامٍ مِنْ وَفَاةِ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ ذَلِک حِینَ فَرَغَ مِنْ جَمْعِ الْقُرْآنِ وَ تَأْلِیفِهِ فَقَالَ أَیهَا النَّاسُ إِنَّهُ لَا شَرَفَ أَعْلَی مِنَ الْإِسْلَامِ وَ لَا کرَمَ أَعَزُّ مِنَ التَّقْوَی وَ لَا مَعْقِلَ أَحْرَزُ مِنَ الْوَرَعِ وَ لَا شَفِیعَ أَنْجَحُ مِنَ التَّوْبَةِ وَ لَا لِبَاسَ أَجْمَلُ مِنَ الْعَافِیةِ وَ لَا مَالَ أَذْهَبُ بِالْفَاقَةِ مِنَ الرِّضَا بِالْقَنَاعَةِ وَ لَا کنْزَ أَغْنَی مِنَ الْقُنُوعِ(ای مردم، نه شرفی از اسلام برتر است، نه کرامتی از تقوا عزیزتر، نه پناهگاهی از پرهیزگاری مصونتر، هیچ شفاعتگری از توبه مفیدتر نیست، هیچ لباسی از سلامت باجلال تر نیست، و هیچ ثروتی از رضایت و قناعت فقرزداتر نیست)وَ مَنِ اقْتَصَرَ عَلَی بُلْغَةِ الْکفَافِ فَقَدِ انْتَظَمَ الرَّاحَةَ وَ تَبَوَّأَ خَفْضَ الدَّعَةِ وَ الرَّغْبَةُ (م هر که به کفاف روزی بسازد آسایش را به بند کشد)ِفْتَاحُ التَّعَبِ وَ الِاحْتِکارُ مَطِیةُ النَّصَبِ وَ الْحَسَدُ آفَةُ الدِّینِ وَ الْحِرْصُ دَاعٍ إِلَی التَّقَحُّمِ فِی الذُّنُوبِ وَ هُوَ دَاعِی الْحِرْمَانِ وَ الْبَغْی سَائِقٌ إِلَی الْحَینِ وَ الشَّرَهُ جَامِعٌ لِمَسَاوِی الْعُیوبِ رُبَّ طَمَعٍ خَائِبٍ وَ أَمَلٍ کاذِبٍ وَ رَجَاءٍ یؤَدِّی إِلَی الْحِرْمَانِ وَ تِجَارَةٍ تَئُولُ إِلَی الْخُسْرَانِ أَلَا وَ مَنْ تَوَرَّطَ فِی الْأُمُورِ غَیرَ نَاظِرٍ فِی الْعَوَاقِبِ فَقَدْ تَعَرَّضَ لِمُفْضِحَاتِ النَّوَائِبِ وَ بِئْسَتِ الْقِلَادَةُ الذَّنْبُ لِلْمُؤْمِنِ (طمع، کلید رنج است، احتکار مرکب مشقت است و حسد آفت دین. حرص مایه غوطه ور شدن در گناه است، و فرو شدن در گناه سبب محرومی است. ظلم (ستمگر را) به هلاک کشاند، آزمندی و شکمبارگی همه عیبها را دارد، چه طمعها که نومید شود، چه آرزوها که دروغ در آید، چه امیدها که به حرمان کشد و چه سوداگریها که به زیان انجامد. هان! هر که نسنجیده به کارها پا نهددر خطر حوادث رسواکننده است. قرض برای مؤمن بد قلاده ای است (و نقل وافی که مناسبتر است: «گناه برای مؤمن بد قلاده ای است»).

أَیهَا النَّاسُ إِنَّهُ لَا کنْزَ أَنْفَعُ مِنَ الْعِلْمِ وَ لَا عِزَّ أَرْفَعُ مِنَ الْحِلْمِ وَ لَا حَسَبَ أَبْلَغُ مِنَ الْأَدَبِ وَ لَا نَصَبَ أَوْضَعُ مِنَ الْغَضَبِ وَ لَا جَمَالَ أَزْینُ مِنَ الْعَقْلِ وَ لَا سَوْأَةَ أَسْوَأُ مِنَ الْکذِبِ وَ لَا حَافِظَ أَحْفَظُ مِنَ الصَّمْتِ وَ لَا غَائِبَ أَقْرَبُ مِنَ الْمَوْتِ( ای مردم! گنجی از علم سودمندتر نیست، عزتی از بردباری نافعتر نیست، حسبی از ادب رساتر نیست، رنجی از غضب دردناکتر نیست، جمالی از عقل زیباتر نیست، رفیقی از نادانی بدتر نیست، خوئی از دروغ ناپسندتر نیست، نگهبانی از خاموشی نگه دارتر نیست، غایبی از مرگ نزدیکتر نیست).

اَیهَا النَّاسُ إِنَّهُ مَنْ نَظَرَ فِی عَیبِ نَفْسِهِ اشْتَغَلَ عَنْ عَیبِ غَیرِهِ وَ مَنْ رَضِی بِرِزْقِ اللَّهِ لَمْ یأْسَفْ عَلَی مَا فِی یدِ غَیرِهِ وَ مَنْ سَلَّ سَیفَ الْبَغْی قُتِلَ بِهِ وَ مَنْ حَفَرَ لِأَخِیهِ بِئْراً وَقَعَ فِیهَا وَ مَنْ هَتَک حِجَابَ غَیرِهِ انْکشَفَ عَوْرَاتُ بَیتِهِ وَ مَنْ نَسِی زَلَلَهُ اسْتَعْظَمَ زَلَلَ غَیرِهِ وَ مَنْ أُعْجِبَ بِرَأْیهِ ضَلَّ وَ مَنِ اسْتَغْنَی بِعَقْلِهِ زَلَّ وَ مَنْ تَکبَّرَ عَلَی النَّاسِ ذَلَّ وَ مَنْ سَفِهَ عَلَی النَّاسِ شُتِمَ وَ مَنْ خَالَطَ الْأَنْذَالَ حُقِّرَ وَ مَنْ حَمَلَ مَا لَا یطِیقُ عَجَزَ(ای مردم! هر که در عیب خود بنگرد از عیوب دیگران باز ماند، هر که به روزی خدا رضا دهد افسوس مال مردم نخورد، هر که تیغ ستم کشد به همان شمشیر کشته شود، هر که برای برادرش چاهی کند در آن افتد، هر که پرده دگران درد عیوب خانه اش نمایان گردد، هر که لغزش خود را فراموش کند لغزش دیگران را بزرگ بیند، هر که رأی خود پسندد گمراه شود، هر که به عقل خود نازد بلغزد، هر که به مردم بزرگی فروشد خوار گردد، هر که با مردم بیخردی کند دشنام شنود، هر که با علما بیامیزد محترم شود، و هر که با اوباش درآمیزد تحقیر شود و هر که بیش از طاقت بار بردارد درماند).

أَیهَا النَّاسُ إِنَّهُ لَا مَالَ هُوَ أَعْوَدُ مِنَ الْعَقْلِ وَ لَا فَقْرَ هُوَ أَشَدُّ مِنَ الْجَهْلِ وَ لَا وَاعِظَ هُوَ أَبْلَغُ مِنَ النُّصْحِ وَ لَا عَقْلَ کالتَّدْبِیرِ وَ لَا عِبَادَةَ کالتَّفَکرِ وَ لَا مُظَاهَرَةَ أَوْثَقُ مِنَ الْمُشَاوَرَةِ وَ لَا وَحْشَةَ أَشَدُّ مِنَ الْعُجْبِ وَ لَا وَرَعَ کالْکفِّ عَنِ الْمَحَارِمِ وَ لَا حِلْمَ کالصَّبْرِ وَ الصَّمْتِ (ای مردم! مالی نافعتر از عقل نیست، فقری سخت تر از جهل نیست، واعظی بلیغتر از خلوص نیست، عقلی چون دوراندیشی نیست، عبادتی چون اندیشه نیست، یاوری مطمئنتر از مشورت نیست، هیچ تنهائی چون خودپسندی نیست، هیچ پرهیزگاری چون خودداری (از گناه) نیست، هیچ بردباری بسان صبر و سکوت نیست

أَیهَا النَّاسُ فِی الْإِنْسَانِ عَشْرُ خِصَالٍ یظْهِرُهَا لِسَانُهُ شَاهِدٌ یخْبِرُ عَنِ الضَّمِیرِ حَاکمٌ یفْصِلُ بَینَ الْخِطَابِ وَ نَاطِقٌ یرَدُّ بِهِ الْجَوَابُ وَ شَافِعٌ یدْرَک بِهِ الْحَاجَةُ وَ وَاصِفٌ یعْرَفُ بِهِ الْأَشْیاءُ وَ أَمِیرٌ یأْمُرُ بِالْحَسَنِ وَ وَاعِظٌ ینْهَی عَنِ الْقَبِیحِ وَ مُعَزٍّ تُسَکنُ بِهِ الْأَحْزَانُ وَ حَاضِرٌ تُجْلَی بِهِ الضَّغَائِنُ وَ مُونِقٌ تَلْتَذُّ بِهِ الْأَسْمَاعُ (ای مردم! ده خصلت آدمی را زبان عهده دار است: زبان گواهی است که از دل خبر دهد، حاکمی است که فصل خصومت نماید، ناطقی است که جواب گوید، واسطه ای است که حاجت رساند، توصیف گری است که اشیاء را تعریف کند، فرماندهی است که به نیکیها امر کند، واعظی است که از بدی نهی کند، تسلیت بخشی است که غمها را تسکین دهد، سپاسگزاری است که کینه از دلها برگیرد، و دل انگیزی است که گوشها را سرگرم کند).

أَیهَا النَّاسُ إِنَّهُ لَا خَیرَ فِی الصَّمْتِ عَنِ الْحُکمِ کمَا أَنَّهُ لَا خَیرَ فِی الْقَوْلِ بِالْجَهْلِ وَ اعْلَمُوا(ای مردم! سکوت از سخن حکیمانه خیری ندارد، چنان که گفتار جاهلانه).

أَیهَا النَّاسُ أَنَّهُ مَنْ لَمْ یمْلِک لِسَانَهُ ینْدَمْ وَ مَنْ لَا یعْلَمْ یجْهَلْ وَ مَنْ لَا یتَحَلَّمْ لَا یحْلُمْ وَ مَنْ لَا یرْتَدِعْ لَا یعْقِلْ وَ مَنْ لَا یعْلَمْ یهَنْ وَ مَنْ یهَنْ لَا یوَقَّرْ وَ مَنْ لَا یوَقَّرْ یتَوَبَّخْ وَ مَنْ یکتَسِبْ مَالًا مِنْ غَیرِ حَقِّهِ یصْرِفْهُ فِی غَیرِ أَجْرِهِ وَ مَنْ لَا یدَعْ وَ هُوَ مَحْمُودٌ یدَعْ وَ هُوَ مَذْمُومٌ وَ مَنْ لَمْ یعْطِ قَاعِداً مُنِعَ قَائِماًوَ مَنْ یطْلُبِ الْعِزَّ بِغَیرِ حَقٍّ یذِلَّ وَ مَنْ یغْلِبْ بِالْجَوْرِ یغْلَبْ وَ مَنْ عَانَدَ الْحَقَّ لَزِمَهُ الْوَهْنُ وَ مَنْ تَفَقَّهَ وُقِّرَ وَ مَنْ تَکبَّرَ حُقِّرَ وَ مَنْ لَا یحْسِنْ لَا یحْمَدْ(ای مردم! بدانید هر که زبانش را نگه ندارد پشیمان شود، هر که علم نیاموزد جاهل ماند، هر که بردباری نورزد حلم نیابد، آن که از کار زشت دست نکشد عقل ندارد، و آن که عقل ندارد خوار گردد، و هر که خوار شود احترام نیابد، هر که تقوا دارد نجات یابد، هر که مال از حرام بدست آرد به راهی که اجری نبرد خرج کند، هر که ستوده دست (از گناه) نکشد، نکوهیده دست بردارد (اگر تا آبرو بجاست به آزادی و اختیار دست کشید قابل تمجید است، و چنان که سرسختی نشان داد چون کار زشت سرانجام خوشی ندارد، ناچار است آخر کار با رسوائی عقب نشیند) هر که را نشسته ندهند ایستاده نیز محروم کنند (آن که روزی را به آرامی نیابد، با حرص نیز بدست نیارد)، هر که به ناحق عزت طلبد ذلیل گردد، هر که با حق دشمنی کند دچار زبونی شود، هر که علم دین جوید احترام یابد، هر که بزرگی فروشد تحقیر شود و هر که احسان نکند ستایشش نکنند).

أَیهَا النَّاسُ الدَّهْرَ یوْمٌ لَک وَ یوْمٌ عَلَیک فَإِذَا کانَ لَک فَلَا تَبْطَرْوَ إِذَا کانَ عَلَیک فَاصْبِرْ فَبِکلَیهِمَا تُمْتَحَنُ [وَ فِی نُسْخَةٍ وَ کلَاهُمَا سَیخْتَبَرُ]( ایمردم! روزگار یک روز به نفع است و یک روز به ضرر، پس صبور باش که هر دو وسیله امتحان تواند.

أَیهَا النَّاسُ إِنَّهُ مَنْ فَلَّ ذَلَ وَ مَنْ جَادَ سَادَ وَ مَنْ کثُرَ مَالُهُ رَأَسَ وَ مَنْ کثُرَ حِلْمُهُ نَبُلَ وَ مَنْ أَفْکرَ فِی ذَاتِ اللَّهِ تَزَنْدَقَ وَ مَنْ أَکثَرَ مِنْ شَی ءٍ عُرِفَ بِهِ وَ مَنْ کثُرَ مِزَاحُهُ اسْتُخِفَّ بِهِ وَ مَنْ کثُرَ ضِحْکهُ ذَهَبَتْ هَیبَتُهُ فَسَدَ حَسَبُ مَنْ لَیسَ لَهُ أَدَبٌ إِنَّ أَفْضَلَ الْفِعَالِ صِیانَةُ الْعِرْضِ بِالْمَالِ لَیسَ مَنْ جَالَسَ الْجَاهِلَ بِذِی مَعْقُولٍ مَنْ جَالَسَ الْجَاهِلَ فَلْیسْتَعِدَّ لِقِیلٍ وَ قَالٍ لَنْ ینْجُوَ مِنَ الْمَوْتِ غَنِی بِمَالِهِ وَ لَا فَقِیرٌ لِإِقْلَالِهِ أَیهَا النَّاسُ لَوْ أَنَّ الْمَوْتَ یشْتَرَی لَاشْتَرَاهُ مِنْ أَهْلِ الدُّنْیا الْکرِیمُ الْأَبْلَجُ وَ اللَّئِیمُ الْمَلْهُوجُ (ای مردم! هر که تهیدست باشد (در انظار) خوار است، و هر که بذل و بخشش کند بزرگوار، هر که مالش زیاد باشد ریاست یابد، و هر که حلمش زیاد باشد شریف گردد، هر که در ذات خدا فکر کند از دین بدر رود، هر که چیزی زیاد دارد به آن معروف شود، هر که زیاد شوخی کند در انظار سبک شود، هر که بسیار خندد مهابتش برود، آن که ادب ندارد حسبش تباه گردد، بهترین کارها حفظ آبرو با مال است، همنشین نادان خردمند نتواند بود، هر که با جاهل نشیند آماده قیل و قال باشد، نه توانگر را مال از مرگ برهاند نه درویش را فقر).

أَیهَا النَّاسُ! فِی التَّجَارِبِ عِلْمٌ مُسْتَأْنَفٌ وَ الِاعْتِبَارُ یقُودُ إِلَی الرَّشَادِ وَ کفَاک أَدَباً لِنَفْسِک مَا تَکرَهُهُ لِغَیرِک وَ عَلَیک لِأَخِیک الْمُؤْمِنِ مِثْلُ الَّذِی لَک عَلَیهِ لَقَدْ خَاطَرَ مَنِ اسْتَغْنَی بِرَأْیهِ وَ التَّدَبُّرُقَبْلَ الْعَمَلِ فَإِنَّهُ یؤْمِنُک مِنَ النَّدَمِ وَ مَنِ اسْتَقْبَلَ وُجُوهَ الْآرَاءِ عَرَفَ مَوَاقِعَ الْخَطَإِوَ مَنْ أَمْسَک عَنِ الْفُضُولِ عَدَلَتْ رَأْیهُ الْعُقُولُ وَ مَنْ حَصَّنَ شَهْوَتَهُ فَقَدْ صَانَ قَدْرَهُ وَ مَنْ أَمْسَک لِسَانَهُ أَمِنَهُ قَوْمُهُ وَ نَالَ حَاجَتَهُ وَ فِی تَقَلُّبِ الْأَحْوَالِ عِلْمُ جَوَاهِرِ الرِّجَالِ وَ الْأَیامُ تُوضِحُ لَک السَّرَائِرَ الْکامِنَةَ وَ لَیسَ فِی الْبَرْقِ الْخَاطِفِ مُسْتَمْتَعٌ لِمَنْ یخُوضُ فِی الظُّلْمَةِوَ مَنْ عُرِفَ بِالْحِکمَةِ لَحَظَتْهُ الْعُیونُ بِالْوَقَارِ وَ الْهَیبَةِ وَ أَشْرَفُ الْغِنَی تَرْک الْمُنَی وَ الصَّبْرُ جُنَّةٌ مِنَ الْفَاقَةِ وَ الْحِرْصُ عَلَامَةُ الْفَقْرِ وَ الْبُخْلُ جِلْبَابُ الْمَسْکنَةِ وَ الْمَوَدَّةُ قَرَابَةٌ مُسْتَفَادَةٌ وَ وَصُولٌ مُعْدِمٌ خَیرٌ مِنْ جَافٍ مُکثِرٍ وَ الْمَوْعِظَةُ کهْفٌ لِمَنْ وَعَاهَا وَ مَنْ أَطْلَقَ طَرْفَهُ کثُرَ أَسَفُهُ وَ قَدْ أَوْجَبَ الدَّهْرُ شُکرَهُ عَلَی مَنْ نَالَ سُؤْلَهُ وَ قَلَّ مَا ینْصِفُک اللِّسَانُ فِی نَشْرِ قَبِیحٍ أَوْ إِحْسَانٍ وَ مَنْ ضَاقَ خُلُقُهُ مَلَّهُ أَهْلُهُ وَ مَنْ نَالَ اسْتَطَالَ وَ قَلَّ مَا تَصْدُقُک الْأُمْنِیةُ وَ التَّوَاضُعُ یکسُوک الْمَهَابَةَ وَ فِی سَعَةِ الْأَخْلَاقِ کنُوزُ الْأَرْزَاقِ کمْ مِنْ عَاکفٍ عَلَی ذَنْبِهِ فِی آخِرِ أَیامِ عُمُرِهِ وَ مَنْ کسَاهُ الْحَیاءُ ثَوْبَهُ خَفِی عَلَی النَّاسِ عَیبُهُ وَ انْحُ الْقَصْدَ مِنَ الْقَوْلِ فَإِنَّ مَنْ تَحَرَّی الْقَصْدَ خَفَّتْ عَلَیهِ الْمُؤَنُ وَ فِی خِلَافِ النَّفْسِ رُشْدُک مَنْ عَرَفَ الْأَیامَ لَمْ یغْفُلْ عَنِ الِاسْتِعْدَادِ أَلَا وَ إِنَّ مَعَ کلِّ جُرْعَةٍ شَرَقاً وَ إِنَّ فِی کلِّ أُکلَةٍ غَصَصاً- لَا تُنَالُ نِعْمَةٌ إِلَّا بِزَوَالِ أُخْرَی وَ لِکلِّ ذِی رَمَقٍ قُوتٌ وَ لِکلِّ حَبَّةٍ آکلٌ وَ أَنْتَ قُوتُ الْمَوْتِ اعْلَمُوا(ای مردم! تجربه ها علم تازه آموزد، عبرت گیری (مردم را) به هدایت کشاند، آنچه از دیگران نمی پسندی برای تربیت تو کافی است (ادب را از بی ادبان بیاموز)، همان حقی که تو به برادر مؤمن داری او هم به تو دارد، مستبد به رأی در مخاطره است.

عاقبت اندیشی پیش از اقدام امن از پشیمانی است، هر که چهره آرای مختلف را نیک بنگرد، مراکز اشتباه را دریابد، هر که از بیهوده لب فرو بندد رأیش با همه عقلها برابری کند، هر که شهوت را محدود کند قدر و قیمت خود را نگه داشته، هر که زبان را نگه دارد مردم از زبانش ایمن گردند و به حاجت خود برسد، در زیر و رو شدن اوضاع و احوال حقیقت مردان آشکار شود، روزگار حقیقتهای نهفته را روشن سازد، برای آن که در ظلمات فرو رفته برق جهنده سود ندارد، هر که به حکمت شهره گردد به دیده وقار و هیبتش بنگرند، شریفترین توانگریها وانهادن آرزوست، صبر سپر بینوائی است، حرص نشان فقر (قلب) است، بخل روپوش مسکینی است، رفاقت خویشاوندی اکتسابی است، فقیر مهربان از ثروتمند نامهربان بهتر است، موعظه برای آن که بپذیرد پناهگاهی است، هر که چشم را آزاد گذارد افسوس زیاد خورد، هر که تندخوی باشد خانواده اش از او منزجرند، هر که به نوائی رسد گردنفرازی کند، آرزو کمتر به تو راست گوید(اکثر آرزوها دروغین است)، تواضع جامه مهابت بر تو پوشاند، گنجهای روزی در گشاده خوئی است، هر که جامه حیا بر تن کند عیوبش پوشیده ماند، سخن عادلانه گوی که هر کس عدالت جوید هزینه اش سبک گردد (و بار زندگی بر دوشش سنگینی نکند)، رشد (و صلاح) نفس در مخالفت با اوست، هر که روزگار (و بی اعتباری آن) را شناسد از آماده نفس بگیرد، هیچ نعمتی جز با زوال نعمت دیگر بدست نیاید، هر جانداری قوتی دارد و هردانه، خورنده ای، و تو (ای انسان) قوت مرگی. شدن برای کوچ غافل نگردد. هان! که هر جرعه تواند گلوگیر شود، و هر لقمه شاید که راه

یا أَیهَا النَّاسُ کفْرُ النِّعْمَةِ لُؤْمٌ وَ صُحْبَةُ الْجَاهِلِ شُؤْمٌ إِنَّ مِنَ الْکرَمِ لِینَ الْکلَامِ وَ مِنَ الْعِبَادَةِ إِظْهَارَ اللِّسَانِ وَ إِفْشَاءَ السَّلَامِ إِیاک وَ الْخَدِیعَةَ فَإِنَّهَا مِنْ خُلُقِ اللَّئِیمِ لَیسَ کلُّ طَالِبٍ یصِیبُ وَ لَا کلُّ غَائِبٍ یئُوبُ لَا تَرْغَبْ فِیمَنْ زَهِدَ فِیک رُبَّ بَعِیدٍ هُوَ أَقْرَبُ مِنْ قَرِیبٍ سَلْ عَنِ الرَّفِیقِ قَبْلَ الطَّرِیقِ وَ عَنِ الْجَارِ قَبْلَ الدَّارِ أَلَا وَ مَنْ أَسْرَعَ فِی الْمَسِیرِ أَدْرَکهُ الْمَقِیلُ اسْتُرْ عَوْرَةَ أَخِیک کمَا تَعْلَمُهَا فِیک اغْتَفِرْ زَلَّةَ صَدِیقِک لِیوْمِ یرْکبُک عَدُوُّک مَنْ غَضِبَ عَلَی مَنْ لَا یقْدِرُ عَلَی ضَرِّهِ طَالَ حُزْنُهُ وَ عَذَّبَ نَفْسَهُ مَنْ خَافَ رَبَّهُ کفَّ ظُلْمَهُ [مَنْ خَافَ رَبَّهُ کفِی عَذَابَهُ ] وَ مَنْ لَمْ یزِغْ فِی کلَامِهِ أَظْهَرَ فَخْرَهُ وَ مَنْ لَمْ یعْرِفِ الْخَیرَ مِنَ الشَّرِّ فَهُوَ بِمَنْزِلَةِ الْبَهِیمَةِ إِنَّ مِنَ الْفَسَادِ إِضَاعَةَ الزَّادِ مَا أَصْغَرَ الْمُصِیبَةَ مَعَ عِظَمِ الْفَاقَةِ غَداً هَیهَاتَ هَیهَاتَ وَ مَا تَنَاکرْتُمْ إِلَّا لِمَا فِیکمْ مِنَ الْمَعَاصِی وَ الذُّنُوبِ فَمَا أَقْرَبَ الرَّاحَةَ مِنَ التَّعَبِ وَ الْبُؤْسَ مِنَ النَّعِیمِ وَ مَا شَرٌّ بِشَرٍّ بَعْدَهُ الْجَنَّةُ وَ مَا خَیرٌ بِخَیرٍ بَعْدَهُ النَّارُ وَ کلُّ نَعِیمٍ دُونَ الْجَنَّةِ مَحْقُورٌ وَ کلُّ بَلَاءٍ دُونَ النَّارِ عَافِیةٌ وَ عِنْدَ تَصْحِیحِ الضَّمَائِرِ تُبْدُو الْکبَائِرُ تَصْفِیةُ الْعَمَلِ أَشَدُّ مِنَ الْعَمَلِ وَ تَخْلِیصُ النِّیةِ مِنَ الْفَسَادِ أَشَدُّ عَلَی الْعَامِلِینَ مِنْ طُولِ الْجِهَادِ هَیهَاتَ لَوْ لَا التُّقَی لَکنْتُ أَدْهَی الْعَرَبِ(ایمردم! نمک نشناسی پستی است، رفاقت نادان شوم است، نرم گفتاری از بزرگی است، از مکر و خدعه بپرهیز که خوی لئیمان است، هر جوینده نیابد، و هر غایب باز نگردد، به آن که با تو سرد است دل مبند، چه بیگانه ها که از خویش نزدیکترند، نخست از همراه پرس آنگاه از راه، و اول از همسایه و سپس از خانه، برای آنچه از خود سراغ داری عیب برادرت را بپوشان (عیبش را بپوش تا عیبت را بپوشد، و یا آن که خود معیوب است نباید به عیب دگران پردازد)، لغزش دوست را برای روز تسلط دشمن نادیده گیر، هر که بر کسی غضب کند که نتواند زیانش رساند، غمش طولانی و روحش معذب گردد، هر که از خدای خود ترسد از ستم خودداری کند، آن که خیر و شر خود نشناسد همانند چارپایان است، تباه کردن توشه فساد است، مصیبت (دنیا) در کنار عظمت تنگدستی فردا چقدر کوچک است! دشمنیها و اختلافات شما (چیزی) نیست مگر اثر گناه، چقدر راحت به رنج و سختی به تحول و تغییر نزدیک است، شری که به دنبالش بهشت باشد شر نیست، خیری که به دنبالش دوزخ باشد خیر نیست، هر نعمتی بجز بهشت ناچیز است، هر بلائی بجز جهنم سلامت است. به هنگام اصلاح درون، گناهان بزرگ نمایان گردد، اخلاص عمل از خود عمل مشکلتر است. هیهات اگر ترس از خدا نبود من از همه عرب سیاستمدارتر بودم، بر شما باد رعایت خدا در خلوت و جلوت، حقگوئی در آرامش و غضب، میانه روی در توانگری و درویشی، عدالت با دوست و دشمن، عمل در نشاط و کسالت، و رضایت از خدا در سختی و رفاه. هر که حرفش زیاد است اشتباهش زیاد است، هر که اشتباهش زیاد است شرمش کم است، و هر که شرمش کم است پرهیزگاریش اندک است، هر که پرهیزگاریش اندک است قلبش مرده است، و هر که قلبش مرده است جایش دوزخ است، هر که فکر کند عبرت گیرد، هر که عبرت گیرد گوشه گیر شود، و هر که گوشه گیرد (از فتنه ها) سالم ماند، هر که از هوس بگذرد آزاد است، هر که حسد را وانهد محبوب مردم گردد، عزت مؤمن در بی نیازی از مردم است، قناعت مالی تمام نشدنی است، هر که بسیار یاد مرگ کند از دنیا به اندک بسازد، هر که گفتارش را جزء اعمالش داند سخن بیهوده نگوید. شگفتا که گروهی از عذاب ترسند و (از گناه) دست نکشند، و امید ثواب دارند و توبه نکنند، فکر کردن روشنی آرد، غفلت تاریکی است، نادانی گمراهی است، سعادتمند آن است که از دیگران پند گیرد، ادب بهترین میراث است، خوش اخلاقی بهترین همدم است، با قطع رحم برکت و فزونی نیست، با فسق و فجور بی نیازی نیست. (10) سلامت ده جزء است نه جزئش در سکوت از غیر ذکر خدا، و یک جزئش در ترک معاشرت ابلهان است. سر علم نرمخوئی و سازگاری و آفتش درشتی است (کلینی، 1407؛ ج 8؛ ص18-30).