سنجیده سخن گفتن و شنونده خوبی بودن و اسرار مردم را فاش نکردن
11 بازدید
موضوع: اخلاق و عرفان

سنجیده سخن گفتن و با دقت و ظرافت گوش دادن و سکوت نمودن

آدمی فربه شود از راه گوش          جانور فربه شود ازحلق و نوش(مثنوی)

آدمی مخفی است در زیر زبان         این زبان پرده است بر درگاه جان)مثنوی)

 قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ (ع ): إِذَا جَلَسْتَ إِلَی عَالِمٍ فَکنْ عَلَی أَنْ تَسْمَعَ أَحْرَصَ مِنْک عَلَی أَنْ تَقُولَ وَ تَعَلَّمْ حُسْنَ الِاسْتِمَاعِ کمَا تَعَلَّمُ حُسْنَ الْقَوْلِ وَ لَا تَقْطَعْ عَلَی أَحَدٍ حَدِیثَه (برقی، احمد بن محمد بن خالد، المحاسن، قم، دار الکتب الإسلامیة، ج1، ص233).

حضرت امیر مومنان علی علیه السلام فرمودند: چون با عالمی(اهل دانش) می نشینی، بر شنیدن بیش از سخن گفتن حریص باش(سعی کن بیشتر بهره بگیری و فرصت را غنیمت شماری) و همان گونه که نیکو سخن گفتن را می آموزی(گوینده خوب بودن)، نیکو شنیدن(شنونده خوب بودن) را نیز فراگیر و سخن کسی را قطع نکن(وسط حرف دیگران نپَر).

إِذَا جَالَسْتَ الْعُلَمَاءَ فَکنْ عَلَی أَنْ تَسْمَعَ أَحْرَصَ مِنْک عَلَی أَنْ تَقُولَ وَ تَعَلَّمْ حُسْنَ الِاسْتِمَاعِ کمَا تَتَعَلَّمُ حُسْنَ الْقَوْلِ فَإِنْ غُلِبْتَ عَلَی حُسْنِ الْقَوْلِ وَ حُسْنِ الِاسْتِمَاعِ فَلَا تُغْلَبَنَّ عَلَی حُسْنِ السَّمْتِ وَ طُولِ الصَّمْتِ؛ چون با عالمی(اهل دانش) می نشینی، بر شنیدن بیش از سخن گفتن حریص باش(سعی کن بیشتر بهره بگیری و فرصت را غنیمت شماری) و همان گونه که نیکو سخن گفتن را می آموزی(گوینده خوب بودن)، نیکو شنیدن(شنونده خوب بودن) را نیز فراگیر. پس اگر مقهور گوینده خوب و شنونده خوب شدی(یعنی نتوانستی گوینده و شنونده خوبی باشی) پس ابرو گشاده و نیکو برخورد(گشایش در سیما)و سکوت اختیار کننده باش(یعنی خوش چهره و ژست دوستانه و سکوت داشته باش). به عبارت دیگر وقار و سکوت را از دست نده.

قَالَ بَعْضُهُمْ کنْ حَذِراً کأَنَّک غِرٌّوَ کنْ فَطِناً کأَنَّک غَافِلٌ وَ کنْ ذَاکراً کأَنَّک نَاسٍ وَ الْزَمِ الصَّمْتَ إِلَی أَنْ یجِبَ الْکلَامُ فَمَا أَکثَرَ مَنْ ینْدَمُ إِذَا نَطَقَ وَ أَقَلَّ مَنْ ینْدَمُ إِذَا سَکتَ؛ به گونه ای احتیاط کن که گویا جاهل هستی و چیزی نمی دانی(دقت و احتیاط فوق العاده مثل راننده ناشی) و به گونه ای زیرکانه برخورد کن که گویا غافل هستی و به گونه ای حرف بزن که گویا گذشته فرد را فراموش کرده ای و تقید به سکوت داشته باش. پشیمانی سکوت کمتر از پشیمانی حرف زدن است. (ورام بن أبی فراس، مسعود بن عیسی، (1410) تنبیه الخواطر و نزهة النواظر المعروف بمجموعة ورّام، قم، مکتبه فقیه، ج1، ص252).

حضرت علی (ع) فرمود: صَدْرُ الْعَاقِلِ صُنْدُوقُ سِرِّهِ وَ الْبَشَاشَةُ حِبَالَةُ الْمَوَدَّةِ وَ الِاحْتِمَالُ قَبْرُ الْعُیوب( شریف الرضی، نهج البلاغة (للصبحی صالح)، 1414، ص469)؛ سینه عاقل مخزن راز اوست(راز خود و دیگران)، گشاده رویی دام محبت، و تحمل آزار دیگران پوشاننده عیوب انسان است؛ روایت شده از آن حضرت که در زمینه فقره اخیر چنین فرموده: صلح و مسالمت پوشش عیبهاست و خشمگین(و دشمنی کننده) بر آدمِ از خود راضی بسیار است.

برخورد نیکو و ذکر خیر از دیگران

دوش در حلقه ما قصه گیسوی تو بود                    تا دل شب سخن از سلسله موی تو بود

دل که از ناوک مژگان تو در خون می گشت             باز مشتاق کمانخانه ابروی تو بود

(حافظ شیرازی)

ثَلَاثَةٌ یسْتَدَلُّ بِهَا عَلَی إِصَابَةِ الرَّأْی حُسْنُ اللِّقَاءِ وَ حُسْنُ الِاسْتِمَاعِ وَ حُسْنُ الْجَوَاب (ابن شعبه حرانی، تحف العقول تحف، 2404، ص323)؛ پیامبر رحمت و هدایتفرمود: سه چیز نشانگر درست اندیشی است:

خوش برخوردی، خوب گوش سپردن و خوب پاسخ گفتن.