بهترین کتاب برای استحکام خانواده و شادابی و دینداری و تربیتی خانواده
31 بازدید
موضوع: روانشناسی

نقش زن و مرد در خانواده با رویکرد اسلامی

هر کسی را بهر کاری ساختند

میل آن را در دلش انداختند

دادارِ جهان که بر ما درِ قسمت بگُشاد

بنیاد جهان چنان که بایست نهاد

بر اساس آموزه های اسلامی و منطق قرآنی، زن و مرد از حقیقت و سرشتی واحد برخوردار بوده و هر دو دارای سیرتی الهی و روحانی هستند.در امور ارزشی هیچ سخنی از زن و مرد بودن نیست و معیار ارزشمندی و مراتب کمالی افراد،پرهیزگاری و اطاعت اوامر و نواهی خداوند است.خداوند متعال در راستای تحقق اهداف خانواده و شکل گیری نظام احسن، به زن و مرد ویژگی های زیستی،روان شناختی و عاطفی متفاوتی عنایت فرمودهو از آنان انتظارات مختلفی در نظام خانواده و اجتماع دارد.تحقق نظام احسن اجتماعی و خانوادگی اقتضاء می کند که زن و مرد به عنوان ارکان اصلی خانواده به نقش هایی که همتراز با ویژگی های جسمانی و روان شناختی آنان است بپردازند.در آموزه های اسلامی افزون بر اینکه از زن و مرد انتظار می رود به نقش های هم تراز و متجانس با ظرفیت های زیستی و روان شناختی بپردازند،هم نوایی زنان و مردان را با نقش های مورد انتظار تشویق نموده و ناهم نوایی آنان را با نقش های مورد انتظار سرزنش می کند.رعایت همترازی در ایفای نقش های خانوادگی و اجتماعی پیامدهای مختلفی در پی دارد.حفظ کرامت و منزلت زنان،مصونیت بخشی به زنان،تامین امنیت روانی زن و مرد،بالندگی معنوی و اخلاقی و سلامتی خانواده و اجتماع از جمله پیامدهای مهم در رعایت همترازی بین ظرفیت های زن و مرد با نقش های آنان است.

از چشم انداز خِردمندان و اندیشمندان و متخصصان امور اجتماعی و خانوادگی، کارآمدی و پویایی هر جامعه و خانواده ای صرف نظر از ملّیت،مذهب و فرهنگ، به شایسته سالاری،هم افزایی،توافق و همگرایی در آحاد انسانی و هم ترازی میان استعداد افراد و نقش های واگذار شده متکی است. در خانواده های بهنجار و سالم، نقش ها روشن است و به شیوه ای مناسب تخصیص داده شده اند. اعضا روی آنها توافق متقابل دارند و ضمن داشتن انسجام و یکپارچگی با یکدیگر، عملاً در حال اجرای آنهستند. کارشناسان خانواده وجودِ سلسله مراتب روشن و صریح درون خانوادگی را از مسائل ضروری در کارآیی خانواده در نظر می گیرند. معیار سلامتی و بهنجاری خانواده این است که هر کسی در جایگاه و نقش متناسب و همسنخ خود قرار داشته و به ایفای صحیح نقش های مورد انتظار بپردازد.اگر چنانچه نقش و مسئولیت و جایگاه اعضای خانواده،مبهم و یا متزلزل باشد و التزام عملی به ایفای نقش های هنجاری وجود نداشته باشد،آن خانواده نمی تواند به اهداف و کارکردهای مورد انتظار دست یابد.

در مدل مبتنی بر گزاره های اسلامی در رابطه با نقش های جنسیتی زن و مرد و به ویژه نقش های زن و مرد در نظام خانواده،به مولفه های مختلف توجه شده و انتظارات همگون و هم تراز با ظرفیت های زیستی و روان شناختی آنان و همگون با شکل گیری نظام احسن اجتماعی و خانوادگی ترسیم شده است. در تعالیم جامع نگرانه اسلامی، قوانین و دستورات سرنوشت ساز و ارزنده ای در راستای شکل گیری،مدیریت، پیشرفت و موفقیت خانواده و استحکام آن،قابل استخراج و استنباط است که مهمترین موضوع نقش ها و وظایف همسران در نظام خانواده است

از تتبع و ژرف اندیشی در گزاره های اسلامی می توان نقش های مورد انتظار از زن و مرد را در نظام خانواده انتزاع و استخراج کرد. در آیات مختلفی از قرآن کریم به مصالح و حقوق زنان و مردان اشاره شده که دالّ بر جایگاه زن و مرد و به خصوص جایگاه و حدود زنان در تعالیم اسلاماست.در قرآن کریم ضمن عنایت بهنقش و جایگاه زن در ایجاد آرامش و محبت در نظام خانواده،به جایگاه ارزشی،معنوی و اخلاقی زن و مرد، پرداخته شده است.در گزاره های اسلامی توزیع متوازن ساختار قدرت و مدیریت خانواده،تعامل نیکوی همسران(حُسن معاشرت) و مهر ورزی به عنوان کلید اصلی کارآمدی خانواده به گونه ای منطقی و بهنجارمورد توجه قرار گرفته است.درگزاره های اسلامی،مضافا بر اینکه به استعدادهای متفاوت زن و مرد پرداخته شده از هریک از آنان وظایف و مسئولیتی هم تراز و همگون با صفات زیستی و روان شناختی و همگون با موقعیت اجتماعی آنان مورد انتظار است.

امروزه به دلیل تحولات اساسی در بنیان های اجتماعی و خانوادگی، نیازمند شیوهو سبکی از مدیریتو کُنش های طرفینی(از ناحیه زن و مرد)در خانواده هستیم که از سویی مبتنی بر گزاره های وحیانی باشد و از سوی دیگر بتواند در مصاف با چالش های پیش رو، مصونیت بخشی خانواده را در مقیاسِ دیگر الگوها و شیوهای مدیریت،به نحو مطلوب تر و با ضریب اطمینان بیشتری،ضمانت نماید. کتاب حاضر در پی تالیف کتابی تحت عنوان «روان شناسی زن و مرد»که متن درسی برای دانشجویان روان شناسی،علوم تربیتی،مشاوران و فضلای حوزه علمیه است وتوسط علی احمد پناهی و مسعود جان بزرگی تالیف و نگارش شده،در برنامه نگارش و تالیف قرار گرفت.

در این کتاب تلاش شده اهداف زیر پیگیری شود و مورد بحث قرار گیرد:

الف) تبیین منزلت و فرایند شکل گیری خانواده با روی آورد اسلامی؛

ب)تبیین تفاوت های روان شناختی و زیستی زن و مرد از چشم انداز اسلام و روان شناسی؛

ج) تبیین نقش های مورد انتظار از مرد در نظام خانواده از دیدگاه اسلام؛

د) تبیین نقش های مورد انتظار از زن در نظام خانواده از دیدگاه اسلام؛

ه)تحلیل روان شناختی و تربیتی جایگاه زن و مرد در نظام خانواده و اذعان به همترازی بین ظرفیت های زن و مرد و نقش های مورد انتظار از آنان.

و).بررسی و تبیین پیامدهای روان شناختی،اجتماعی و تربیتی التزام زن و مرد به نقش های مورد انتظار؛

ز)معرفی راهبردهای مصونیت بخشی به زنان در حوزه فعالیت های اجتماعی و غیره.

در این پژوهش تلاش شده با بهره گیری از تحقیقات و پژوهش های علمی بیطرف و با بهره گیری از آموزه های اسلامی و روان شناختی، به تبیین و تقریر مباحث پرداخته شود.

کتاب پیش روی به عنوان کتابِ درسی، کمک درسی و منبع پشتیبان برای دانشجویان کارشناسی و کارشناسی ارشد در رشته مطالعات زنان،علوم اجتماعی، علوم تربیتی، روان شناسی، حوزه علمیه خواهران و برادران،مبلغان دینی،مشاوران خانواده،برنامه ریزان فرهنگی و اجتماعی، والدین و همسران گرامی و همه افرادی که به گونه ای با مباحث مرتبط با زنان و به ویژه نقش ها و وظایف آنان،سروکار دارند نگارش شده است.

قم ـ علی احمد پناهی

استادیار پژوهشگاه حوزه و دانشگاه

تهیه کتاب: انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه

Ali ahmad panahi